برابری و برتری داشتن در کتابخانه‌‌های عمومی نهاد کتابخانه های عمومی کشور - برابری و برتری داشتن در کتابخانه‌‌های عمومی
جستجوی سریع در مطالب مجله
صفحه اصلی > معرفی کتاب
تاريخ انتشار : ۱۳۹۶/۵/۸|۱۴:۳۵
معرفی کتاب

معرفی کتاب

برابری و برتری داشتن در کتابخانه‌‌های عمومی

آیا حرفۀ کتابداری عمومی همچنان به ارزش‌‌های اساسی خود اعتماد دارد یا در مورد نحوۀ دفاع از این ارزش‌‌ها سردرگم شده است؟ این پرسش، نقطۀ شروع این کتاب است و نویسنده طی دوازده فصل به بررسی چالش‌‌ها و فرصت‌‌هایی پرداخته که خدمات‌‌رسانی در کتابخانه‌‌های عمومی با آنها مواجه است

مهدی ابراهیمی: آیا حرفۀ کتابداری عمومی همچنان به ارزش‌‌های اساسی خود اعتماد دارد یا در مورد نحوۀ دفاع از این ارزش‌‌ها سردرگم شده است؟ این پرسش، نقطۀ شروع این کتاب است و نویسنده طی دوازده فصل به بررسی چالش‌‌ها و فرصت‌‌هایی پرداخته که خدمات‌‌رسانی در کتابخانه‌‌های عمومی با آنها مواجه است. سیاست‌‌گذاران و متصدیان خدمات عمومی همواره از این صحبت می‌‌کنند که تک تک افراد باید به بهترین خدمات دسترسی داشته باشند اما در مورد کتابخانه‌‌های عمومی، این وعده در بسیاری از موارد تحقق نیافته است؛ وضعیتی که انتظارات کاربران بالقوه و بالفعل کتابخانه‌‌ها را محدود کرده است. فراوان‌‌اند کتابدارهایی که اعتقادی به مفهوم «بهترین‌‌ها» ندارند و استانداردها و صلاحیت‌‌های حرفه‌‌ای را بی‌‌اهمیت جلوه می‌‌دهند. برخی حتی این مفهوم را نخبه‌‌گرایانه می‌‌دانند، اما آیا بازتوزیع گنجینۀ اطلاعات و ایده‌‌ها واقعاً عملی نخبه‌‌گرایانه است؟ در دیدگاه بعضی از افراد، کتابداری عمومی، فعالیتی روزمره و اجرایی است که صرفاً تابع تقاضای بازار است یا، به عبارت دیگر، آنچه را عموم مردم یا مشتریان می‌‌خواهند، در اختیارشان می‌‌گذارد. نویسندۀ این کتاب اما منتقد کسانی است که ضمن بهره‌‌مندی از خدمات باکیفیت و فرصت‌‌های آموزشی، حامی سیاست‌‌هایی‌‌اند که دیگران را از فرصت‌‌های مشابه محروم می‌‌کنند. وی البته این حمایت را نیت‌‌مندانه نمی‌‌داند اما قائل است که بی‌‌عدالتی و اِعمال تبعیض‌‌هایی از این دست، به طرد افراد و عدم مشارکت کامل‌‌شان در یک جامعۀ دموکراتیک راه می‌‌برد.

واقعیت این است که نگرش‌‌ حرفه‌‌ای درخصوص الزامات تجاری به بخش لاینفک بحث‌‌هایی بدل شده که دربارۀ هدف واقعی کتابخانه‌‌های عمومی و خدمات آنها جریان دارد. پرسشی که اینجا مطرح می‌‌شود این است که آیا این خدمات را باید حق بنیادین شهروندان دانست یا آنها صرفاً مانند کالاهایی هستند که طبق سازوکارهای بازار توزیع می‌‌شوند؟ در جوامع مدرن، آنها که حرفۀ کتابداری عمومی را برمی‌‌گزینند باید در قبال افرادی که از خدمات این کتابخانه‌‌ها استفاده می-کنند، دانش، مهارت، پایبندی شخصی و مسئولیت‌‌پذیری نشان دهند. برآمدن از پس چالش‌‌های جهان متغیر، انعطاف‌‌پذیری می‌‌خواهد. کتابخانه‌‌چی‌‌ها نباید تسلیم امواج زودگذر و صداهای اغواگرانۀ پوپولیست‌‌ها و دیگرانی شوند که شناخت و دغدغۀ ناچیزی در مورد خدمات کتابخانه‌‌ها دارند. به عنوان بخشی از دستور کار مدرنیزاسیون، کتابخانه‌‌های عمومی ملزم به برآوردن اهدافی جاه‌‌طلبانه‌‌اند. از آنها انتظار می‌‌رود خدماتی دربرگیرنده (متکی بر ایدۀ برابری اجتماعی) ارائه دهند که علاوه بر کمک به هدف‌‌های خواندن و آموزش، شهروندی دیجیتال و شمول اجتماعی را تقویت کند. این کار میسر نیست مگر از طریق شناسایی و حذف موانعی که پیشِ روی دسترسی به خدمات و فعالیت‌‌های ادغام‌‌کننده و توسعۀ آنها قرار دارند. منتقدان خدمات کتابخانه‌‌ها، از منظر فرهنگ، به از دست رفتن روح این خدمات و تبدیل شدن‌‌شان به بخشی کوچک و فرعی از فرایند پردازش اطلاعات اشاره می‌‌کنند. نویسندۀ کتاب نیز وضعیت فیزیکی و روان‌‌شناختی خدمات کتابخانه‌‌های عمومی را نمادی از شرایط نهادهای فرهنگی به طور عام می‌‌داند.

در گوشه گوشۀ جهان، تحلیلگران اجتماعی، متصدیان و نیز کاربران خدمات کتابخانه‌‌ها نگران کم اهمیت جلوه دادن جایگاه کتابخانه‌‌های عمومی‌‌اند و جهت‌‌گیری آیندۀ این خدمات به موضوع بحث‌‌انگیزی بدل شده است. مسألۀ مهم دیگر در این زمینه، شکل‌‌های جدیدتر برقراری ارتباط مانند تکنولوژی اطلاعات است. اینترنت شاید بتواند باعث شود که کسی دلتنگ کتابخانه‌‌ها نشود اما آیا تجربۀ حضور داشتن در یک کتابخانۀ عمومی، قابل جایگزینی هست؟ کتابخانه‌‌ها در این قرن با چالشی غیرعادی نیز مواجه‌‌اند: موج جماعت‌‌ها، زبان‌‌ها و فرهنگ‌‌های تازه با انتظارات روزافزون در مورد محتوا و کیفیت خدمات. علاوه بر این، سالخورده شدن نیروی کار کتابخانه‌‌ها ضرورت برنامه‌‌ریزی کارآمد برای جایگزینی این نیروی کار و پرورش مدیران جدید را پیش می‌‌کشد. اینها مباحثی است که در فصول دوازده‌‌گانۀ این کتاب مطرح شده است. عنوان‌‌های این فصل‌‌ها عبارت‌‌اند از:

۱. برابری و برتری داشتن: معضل کتابدارها

۲. مسألۀ برابری و برتری در گرداگرد جهان

۳. ارزش‌‌ها در برابر تقاضاها

۴. پیشرفت شخصی، پیچیدگی فرهنگی و خیر عمومی

۵. الزامات تجاری

۶. توسعۀ ظرفیت انتقادی و خلاقیت

۷. تسهیل دسترسی به بهترین‌‌ها

۸. اطلاعات ناکافی

۹. اهمیت آموزش

۱۰. از «برتری قائل شدن» تا «شمول همگانی»

۱۱. حرفه‌ای‌ها، شیوۀ عمل و خط مشی

۱۲. برابری و برتری: قضاوت ارزشی

به باور نویسندۀ کتاب، محتوای خدماتی که کتابخانه‌‌ها عرضه می‌‌کنند باید ناظر به فرهنگ‌‌ها و نیازهای طیف وسیعی از کاربران باشد. سیاست‌‌ها و رویه‌‌های کتابخانه‌‌ها باید مشوق مشارکت همۀ گروه‌‌ها و افرادی باشد که از خدمات آنها استفاده می‌‌کنند. در بهترین حالت، کتابخانه یعنی مکانی که در آن، بین آموزش و تفریح، مواد چاپی و الکترونیک، سکوت و هیاهو، و دغدغه‌‌های والدین و آزادی‌‌های مدنی، نوعی توازن برقرار می‌‌شود. کتابخانه‌‌های عمومیِ باکیفیت، این توانایی را دارند که زندگی فرد یا گروه را متحول کنند. آنها یکی از نهادهای نه‌‌چندان پرشمارِ باقی‌‌مانده برای تقویت مشارکت اشخاص در جامعه‌‌شان و نیز در دموکراسی، مبارزه با تعصب و وسعت بخشیدن به ذهن‌‌ها هستند. در واقع، اینجا عرصه‌‌ای است که امکان بحث از فرهنگ‌‌های مختلف، ستایش آنها و یا به پرسش کشیدنشان هنوز از دست نرفته است.

Usherwood, Bob (2007), Equity and Excellende in the Public Library, England: Ashgate.

 

 

 

ارسال نظر
captcha
ارسال