چشمه‌ سیراب‌کننده‌ کنجکاوی‌های دانش‌آموزان نهاد کتابخانه های عمومی کشور - چشمه‌ سیراب‌کننده‌ کنجکاوی‌های دانش‌آموزان
جستجوی سریع در مطالب مجله
صفحه اصلی > کتابداری
تاريخ انتشار : ۱۳۹۶/۵/۲۱|۱۵:۳۴
کتابخانه عمومی

نقش کتابخانه‌های عمومی و کتابخانه‌های مدارس بر دانش آموزان

چشمه‌ سیراب‌کننده‌ کنجکاوی‌های دانش‌آموزان

کتابخانه‌های عمومی در پربار کردن اوقات فراغت و تبدیل شدن به کانون‌های فرهنگی برای بروز خلاقیت‌های ادبی، هنری، علمی و فنی کودکان نقش مهمی می‌توانند ایفا کنند.

 

ساسان نیک‌رفتار خیابانی: روبر اسکارپیت در کتاب «جامعه‌شناسی ادبیات» به بررسی تولید، توزیع و مصرف کتاب به‌ویژه کتاب‌های ادبی پرداخته است. وی با اشاره به عملکرد حمایتی نهادهای دولتی و حاکمیتی در امر فرهنگ و کتابخوانی و حمایت از مولفان به پژوهش‌های کیفی و کمی صورت گرفته در کشورهای مختلف پرداخته و نتیجه می‌گیرد ورود مستقیم نهادهای دولتی و تحمیل خوانش کتاب‌های خاص و فرمایشی نه تنها کمکی به بالا رفتن آمار فروش کتاب و افزایش کتابخوانی نمی‌کند بلکه بحث را از محور و کارکرد واقعی آن نیز خارج می‌سازد.

با این مقدمه قصد ورود به بحث کتابخانه‌های عمومی و کتابخانه‌های مدارس را داریم و نقش و تاثیر هر یک بر فرهنگ مطالعه‌ کتابخوانی در میان کودکان و نوجوانان. کتابخانه‌های عمومی در ذات خود نهادهایی همگانی هستند که قصد خدمات‌رسانی به تمامی اقشار جامعه‌ را برعهده دارند. کتابخانه‌های عمومی منبع و مرکز کسب دانش و اطلاعات در حوزه‌ها و زمینه‌های مختلف علوم در هر سطحی هستند. کتابخانه‌‌های عمومی مأمن و محل در اختیار گذاشتن رایگان و بسیار ارزان منابع برای همگان است. هر شهروند و عضو کتابخانه‌ عمومی هنگام بهره‌گیری از خدمات و داشته‌های کتابخانه‌ها، خود به اختیار انتخاب می‌کند که چه کتابی را برای خواندن به امانت بگیرد و این مهم شامل تمام اقشار از جمله کودکان و نوجوانان نیز می‌شود.

در مقابل کتابخانه‌های محله و به‌خصوص کتابخانه‌های مدارس «در عین توجه به علایق کودکان، خواندن برنامه‌ریزی شده و هدفمند یا خواندن موظف از اولویت بیشتری برخوردار» هستند. در این کتابخانه‌ها بسته به سطح سلیقه و اهداف مدیران مدرسه، کتاب‌هایی گلچین شده و به دانش‌آموزان تحمیل می‌شود. عامل اختیار و انتخاب در این کتابخانه‌ها بسیار کمرنگ است. در عین حال گستردگی موضوعات کتاب‌های موجود در این‌گونه کتابخانه‌ها نیز قابل مقایسه با کتابخانه‌های عمومی نیست. این نقص در حوزه‌ی کمّی کتاب‌ها نیز مصداق دارد. در نتیجه دانش‌آموزان به بسیاری از موضوعات مورد علاقه‌ خود در این کتابخانه‌ها دسترسی ندارند و نمی‌توانند به طور کامل و جامع نیازهای و کنجکاوی‌های خود را ارضاء کنند.

نبود تعداد کتاب کافی در هر زمینه نیز عامل بازدارنده‌ی دیگری است برای دانش‌آموزان. آنها در کتابخانه‌های مدرسه با تعداد محدودی کتاب مواجهند که ممکن است خیلی زود همه را خوانده و به یک خلاء برسند. یکی از عوامل موفقیت نظام آموزشی و فرهنگی در کشورهای اروپایی و توسعه‌یافته‌ انسانی به‌خصوص کشورهای اسکاندیناوی بهره‌گیری از روش‌های آزاد و ایجاد حس کنجکاوی و علاقه‌مندی بین دانش‌آموزان برای کسب دانش از راه‌های آزاد و نه دیکته ‌شده است.

پژوهش‌های مختلف در حوزه‌ علوم تربیتی ثابت کرده آموزش‌های در چارچوب بسته و محدود کردن دانش‌آموزان به آموزش از طریق جزوه ‌و یا کتاب‌های درسی خاص، و هدایت اجباری آنان به سمت و سوی خاص و خواندن کتاب‌های مشخص نه تنها دانش‌آموزان را از درس و دانش دور می‌کند، بلکه آنان را از فرهنگ مطالعه و کتابخوانی نیز دور می‌سازد.

بدون تردید آمار مطالعه و گسترش فرهنگ کتابخوانی در هر جامعه و کشوری یکی از شاخص‌های رشد و بالندگی و معیار و ملاکی برای جایگاه آن جامعه در توسعه‌ انسانی است. لذا سوق دادن اقشار مختلف جامعه به‌ویژه کودکان، نوجوانان و دانش‌آموزان برای عضویت در کتابخانه‌های عمومی و بهره‌گیری از مخزن کامل و جامع این گنجینه‌های رایگان دانش، می‌تواند اقدامی زیربنایی در حوزه‌ فرهنگ باشد. فرهنگ‌سازی اساسی‌ترین روش و سرمایه‌گذاری برای ساخت جامعه‌ای با فرهنگ بالاست و این مهم اگر از سنین کودکی و نوجوانی شروع شود بدون تردید در ناخودآگاه این بزرگان آینده‌ جامعه جای گرفته و شاهد افزایش مطالعه و کتابخوانی و جاافتادن فرهنگ استفاده از کتابخانه‌های عمومی در سطح گسترده‌ جامعه خواهیم بود. از این جهت تشویق و ترغیب دانش‌آموزان برای بهره‌گیری از کتاب‌های کتابخانه‌های عمومی یک سرمایه‌گذاری عظیم است که نه تنها این قشر را با کتاب آشنا می‌سازد بلکه همین نسل وقتی به جایگاه والدینی رسید همین روش و سیره را ادامه داده و با فرهنگ‌سازی صورت گرفته فرزندان خود را نیز به مطالعه‌ آزاد و بهره‌مندی از کتابخانه‌های عمومی تشویق خواهد کرد. لذا شاهد یک بازتولید فرهنگی در سطح وسیعی از جامعه خواهیم بود که در نهایت ارتقاء فرهنگی و سطح مطالعاتی و کسب دانش را در جامعه موجب می‌شود.

کودکان و نوجوانان با عضویت در کتابخانه‌های عمومی «خواندن آزاد از طریق دنبال کردن علایق شخصی و بدون برنامه‌ریزی» را در اولویت قرار می‌دهند و همین امر گستردگی سطح مطالعاتی و کسب دانش آنها را باعث می‌شود و علاقه‌مندی آنها را به مطالعه و کتابخوانی و تداوم این امر در زندگی آنها موجب خواهد شد.

مریم کاکی، حمیدرضا جمالی مهمونی و لیلا مکتبی فرد طی پژوهشی تحت عنوان «خدمات جانبی کتابخانه‌های عمومی و نقش آن در جذب کودکان به کتابخانه‌ها» به اهمیت نقش کتابخانه‌های عمومی در اولویت دادن به دانش‌آموزان برای مطالعه‌ آزاد و علاقه‌مندی به مطالعه دست زده‌اند. کتابخانه‌های عمومی در پربار کردن اوقات فراغت و تبدیل شدن به کانون‌های فرهنگی برای بروز خلاقیت‌های ادبی، هنری، علمی و فنی کودکان نقش مهمی می‌تواند ایفا کند. لذا اکنون که در فصل تابستان به سر می‌بریم کتابخانه‌های عمومی بهترین مکان برای دوری از قیل و قال‌ها و آلودگی‌های زیست‌محیطی، بصری و صوتی است و مکانی است که دانش‌آموزان می‌توانند اوقات فراغت خود را با کسب دانش آزادانه به بهترین نحو پر کنند.

ارسال نظر
captcha
ارسال