توسعه فناوری ضرورت غیرقابل انکار نهاد کتابخانه های عمومی کشور - توسعه فناوری ضرورت غیرقابل انکار
جستجوی سریع در مطالب مجله
صفحه اصلی > کتابخانه
تاريخ انتشار : ۱۳۹۶/۵/۲۲|۱۳:۱۰
فناوری کتابخانه

جهانی شدن و چالش‌های کتابخانه‌های عمومی

توسعه فناوری ضرورت غیرقابل انکار

فناوری اطلاعات و ارتباطات، انقلابی در شیوه ایجاد، ذخیره، دسترسی و استفاده از اطلاعات ایجاد کرده و اکنون افراد بی شماری وجود دارند که هرگز نمی‌توانند جهان بدون اینترنت را تصور کنند.

 

علی مسلمی: آیا فناوری می‌تواند تمام مشکلات کتابخانه‌ها را حل کند؟ پاسخ به این پرسش ساده است. فناوری همه چیز نیست اما توان و تأثیر قابل ملاحظه ای برای رفع برخی از مشکلاتی دارد که کتابخانه‌ها با آن روبرو هستند. همه ما می دانیم که تمام کتابخانه‌ها با نوعی آینده‌ی مبهم مواجه هستند. برای مثال، مشکلات بی وقفه‌ی اقتصاد داخلی و جهانی و رقابت فزاینده بخش‌های دیگر با کتابخانه‌ها بر سر ارائه خدمات به مشتریان و ابزارهای جایگزین برای تأمین خدمات به این معناست که کتابخانه‌ها باید بر سر منابع نبرد کنند. شیوه‌های این نبرد و کامیابی در آن بسته به موقعیت و فضا متفاوت است. اما یکی از شیوه‌های موفقیت و کامیابی کتابخانه‌ها و کتابداران این است که فناوری‌های خود را به روز کنند، رویکردهای خود را بسط و گسترش دهند و با کتابخانه‌های دیگر و حتی با نهادها و سازمان‌های مرتبط به نحو راهبردی مشارکت داشته باشند. رکود اقتصادی در ایران و جهان، بر هزینه کتابخانه‌ها تأثیر گذاشته است و به نظر می‌رسد این وضعیت کماکان تا مدتی ادامه داشته باشد. صرف نظر از اینکه شدت و میزان تاثیرگذاری رکود مالی در ایران و جهان بر وضعیت تأمین خدمات کتابخانه تا چه حد خواهد بود (که نیازمند تحقیقات و پیمایش‌های دقیق در این باره است)، عمدتاً پیش بینی می‌شود که نیازهای آینده متفاوت از نیازهای گذشته خواهد بود. تجربه کتابداران طی بیست سال گذشته در ایران نیز این را کاملاً تأیید می‌کند از این جهت که آن‌ها طی این مدت مشاهده کرده‌اند اینترنت به شدت زندگی مردم و نحوه تعامل آن‌ها با کتابخانه‌ها را تغییر داده است. به بیان دقیق‌تر می‌توانیم بگوییم موارد نظیر 1) جهانی شدن، 2) استفاده از اینترنت، 3) توسعه کتابخانه‌های دیجیتالی و 4) شخصی سازی اطلاعات باعث شده است که تقاضاها برای خدمات کتابخانه‌ها، تأمین منابع و استفاده از آن‌ها دگرگون شود. اما فناوری تنها یکی از عواملی است که کتابداران باید آن را در نظر داشته باشند. از یک سو، طی دهه گذشته، نیازها و تقاضاهای کاربران پیچیده تر، متنوع تر و گسترده تر شده است و از سوی دیگر، تغییرات سیاسی و اجتماعی نیز بر شیوه‌ی نگرش مردم بر کتابخانه‌ها تأثیر خواهد گذاشت.

به طور خلاصه می‌توان گفت که فناوری اطلاعات و ارتباطات، انقلابی در شیوه ایجاد، ذخیره، دسترسی و استفاده از اطلاعات ایجاد کرده است. اکنون افراد بی شماری وجود دارند که هرگز نمی‌توانند جهان بدون اینترنت را تصور کنند. آینده نویدبخش فناوری‌های پیچیده تر و گسترده تر است. در بسیاری از کشورهای پیشرفته و برخی از کشورهای در حال توسعه، توان بالقوه و چشمگیر منابع دیجیتالی شناخته و پذیرفته شده است. همچنین پروژه‌های متعدد و گوناگونی در راستای گسترش این منابع در کشورهای مختلف جهان صورت گرفته است.[1] در نتیجه، کتابخانه‌ها از طریق به کارگیری فناوری تغییر شکل داده‌اند یا در حال تغییر شکل هستند. اما اگر قرار باشد که کتابخانه‌ها و کتابداران کماکان پویایی خودشان را در عملکرد و کارکرد خودشان حفظ کنند، باید آمادگی تغییرات بیشتر را داشته باشند. در حال حاضر، برخی کتابخانه‌ها و کتابداران در ایران به بعضی از کاربردهای اینترنت توجه کافی نمی‌کنند، از جمله استفاده از شبکه‌های اجتماعی برای 1) ارائه خدمات، 2) فراهم کردن دسترسی مردم به اطلاعات، 3) حمایت آموزشی، فرهنگی و اجتماعی از مردم (برای مثال، تشویق مردم به کتابخوانی و عرضه محصولات دیجیتالی و غیره). علاوه بر این، ظرفیت ناشناخته‌ی برخی فناوری‌ها نظیر دستگاه‌های موبایل و انواع کاربردهای دیگر اینترنت کماکان باید برای اهداف مورد نظر کتابخانه‌ها و کتابداران ارزیابی و به خدمت گرفته شود.

ارتباطات علمی نیز حوزه خاصی را تشکیل می‌دهد که فناوری در آن بسیار مؤثر است و کتابخانه‌ها باید در آن بیش از گذشته فعالیت داشته باشند. فناوری، شیوه‌های حمایت از پژوهش‌ها، انتقال داده‌ها و یافته‌ها و به اشتراک گذاشتن آن‌ها را تغییر می‌دهد. در واقع ارتباطات علمی با فراهم کردن زمینه تعامل دیدگاه‌ها، برقراری پیوند میان رشته‌های علمی گوناگون، ایجاد روابط میان نهاد علم، صنعت و فناوری می‌تواند باعث تولید دانش، ایجاد ایده‌های جدید علمی و کاربرد نتایج علم شود. به نظر می‌رسد در حال حاضر دو دیدگاه درباره ارتباطات علمی به عنوان فرایندهای نشر آثار علمی وجود دارد. یک دیدگاه همچنان بر شیوه نشر مکتوب آثار علمی تاکید می‌کند و دیدگاه دیگر نیز تاکید می‌کند که نشر صرفاً الکترونیکی، تنها راه پیش روی ما در آینده است. در حال حاضر، کتابخانه ها کماکان هر دو شیوه را کم و بیش در نظر دارند. هرچند هنوز توافق جمعی و کامل درباره نحوه دستیابی به این هدف یعنی نشر الکترونیکی آثار وجود ندارد، اما روشن است که بحران‌های اقتصادی در ایران و جهان منتهی به تغییرات عمده خواهد شد زیرا شیوه‌های کنونی نشر مطالب، دیگر نمی‌تواند ادامه یابد.

 

[1]  نگاه کنید به:

http://courseweb.ischool.illinois.edu/~katewill/fall2014-502/502%20for%20nov%2014%20-%20social%20responsibilities/required/Curley-AL-1974-Social-Responsability-Libraries.pdf

و

David P. Baker, Wendy Evans (Eds.), Libraries and Society. Role, Responsibility and Future in an Age of Change. Oxford, Chandos Publishing. 2011, pp. 1-10

 

ارسال نظر
captcha
ارسال