گذر از گردنه‌های تاریخی قانون نهاد کتابخانه های عمومی کشور - گذر از گردنه‌های تاریخی قانون
جستجوی سریع در مطالب مجله
صفحه اصلی > خبر
تاريخ انتشار : ۱۳۹۶/۴/۲۴|۲۱:۰۶
نهاد کتابخانه های عمومی کشور

نگاهی به روند شکل‌گیری نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور

گذر از گردنه‌های تاریخی قانون

شاید بسیاری از کسانی که از دیرباز تاکنون رابطه‌ای نزدیک و البته نوستالژیک با کتابخانه عمومی کشور داشته و دارند، اطلاعی از این تاریخچه این خانه‌های کتاب که برای عموم مردم در نظر گرفته شده نداشته باشند

محسن بوالحسنی: شاید بسیاری از کسانی که از دیرباز تاکنون رابطه‌ای نزدیک و البته نوستالژیک با کتابخانه عمومی کشور داشته و دارند، اطلاعی از این تاریخچه این خانه‌های کتاب که برای عموم مردم در نظر گرفته شده نداشته باشند. امروزه این کتابخانه‌هایی که در سراسر کشور وجود دارند و مراجعین و اعضا بسیاری را زیر سایه فرهنگی، اجتماعی خود گرفته‌اند عمری بیش از پنجاه سال دارند. در واقع باید گفت اولین قانون مستقل کتابخانه‌های عمومی سال 1344 در مجلس تصویب شد که در این قانون موکد شده بود که این کتابخانه‌ها در سراسر کشور به صورت هیات امنایی و در انجمن‌های شهرستانی اداره شوند و 5/1 در صد از درآمد شهرداری‌ها هم به این کتابخانه‌ها اختصاص پیدا کند.

البته این قانون مشکلاتی را هم در ذات خود داشت که در ادامه خرد جمعی را نسبت به این مشکلات هوشیار کرد تا چاره‌ای برای آن اندیشیده شود. به‌عنوان مثال در مصوبه مجلس با آنکه اشاره به دولتی بودن کتابخانه‌های عمومی نشده بود و در واقع آنها را دولتی نمی‌دانست اما اشاره مستقیم و مصداقی هم درباره غیر دولتی بودن آنها نداشت و از طرفی در این قانون و تبصره‌هایش حدود و اختیارات هیات امنا هم مشخص نشده بود. با این حال همین قانون اولیه از این جهت که به مدیریت هیات امنایی و تشکیلات کتابخانه‌ها توجه داشت و از سوی دیگر اختصاص 5/1 درصد از درآمد شهرداری‌ها به اداره کتابخانه‌ها نکته‌هایی مثبت در آغاز راه به نظر می‌رسید.

اما سال 1352 به محض ارائه لایحه بودجه به دولت مشخص شد که وظیفه‌ای که در این زمینه بر دوش شهرداری‌ها گذاشته شده بود برداشته و به دست متولیان امور کتابخانه‌ها برای ایجاد حرکت‌های بنیادین سپرده شد. پس از واگذاری مسوولیت تامین هزینه‌ها به عهده دولت و از طرفی با اتفاقات تاریخی در این دوره مانند پیروزی انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی و... این کتابخانه‌ها که اتفاقا بسیار نیز مورد توجه مردم قرار گرفته بودند آنچنان دستخوش پیشرفت و حرکتی در این دوران نبودند بنیادین نبودند تا اینکه در انتهای دهه اول انقلاب اسلامی متولی اصلی این کتابخانه‌ها به‌عنوان اداره کل کتابخانه‌های عمومی فعالیت را در بستری تازه و به روز شده ادامه داد.

داستان کتابخانه‌های عمومی کشور از سال 1368 وارد مرحله‌ای تازه شد و هیات امنا کتابخانه‌های عممی کشور دوباره فعالیت خود را از سر گرفت. در همین دوره به بعد بود که این کتابخانه روندی رو به رشد را از لحاظ کمی و ساخت‌وساز را تجربه کردند. به نحوی که تعداد کتابخانه‌های عمومی از 511 کتابخانه در این سال به 1584 درسال 1383 و درنهایت به 1763 عدد تا پایان سال 88 رسید.

به هر صورت کمبودهای مربوط به منابع مالی، فقدان مجوز جذب نیروی انسانی، وجود کتابخانه­های غیر مصوب به دلیل منع گسترش تشکیلات و مدیریت غیر منسجم بر این مجموعه‌ها، لزوم ارائه لایحه جدید را از سوی دولت به مجلس مسلم کرد و مجلس شورای اسلامی نیز قانون «تاسیس و نحوه اداره کتابخانه‌های عمومی» را در جلسه علنی 17/12/82 تصویب و در تاریخ 25/12/82 و سپس پس از تایید شورای نگهبان، کتابخانه‌های عمومی به «نهاد غیر دولتی»تبدیل شد.

کاهش تصدی گری دولت و افزایش مشارکت مردم در تاسیس و اداره امور کتابخانه‌ها، تصویب جایگاه کتابخانه‌های عمومی و ارتقای منزلت آنها از طریق تغییر دیدگاهها نسبت به کارکرد و نقش بنیادین کتابخانه‌ها بر روند تحولات فرهنگی و اجتماعی، دادن شخصیت حقوقی و هویت مستقل به دبیرخانه هیات امنای کتابخانه‌های عمومی کشور، انجمن‌ها و کتابخانه‌های عمومی به‌عنوان نهاد عمومی غیر دولتی، افزایش اختیارات هیات امنای کتابخانه‌های عمومی کشور در زمینه‌های مختلف از جمله امور مالی، اداری و استخدامی، پیشنهاد تخصیص درصدی از درآمد شهرداریها و لزوم جذب منابع جدید و لزوم ارتقای جایگاه اعضای هیات امنای کتابخانه‌های عمومی کشور و انجمن‌های استان و شهرستان و ضرورت بازنگری در حدود وظایف و اختیارات آنها را می‌توان از مهم‌ترین دلایل توجیهی ارائه لایحه قانون تاسیس و نحوه اداره کتابخانه‌های عمومی کشور دانست که به رشد کمی و کیفی کتابخانه عمومی کشور کمک شایانی کرد.

 

  • ترکیب هیات امنا و انجمن‌های کتابخانه‌های عمومی کشور:

هیات امنای کتابخانه‌های عمومی کشور: به صورت کلی در کشور، ترکیب هیات امنای کتابخانه‌های عمومی کشور شامل این نفرات می‌شوود: وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی(رئیس هیات امنا)، رئیس شورای عالی استان‌ها، رئیس شورای عالی استانها، معاون ذی ربط از معاونت راهبردی ریاست‌جمهوری اسلامی، یک عضو از کمیسیون فرهنگی به پیشنهاد آن کمیسیون و تصویب مجلس شورای اسلامی به‌عنوان ناظر، رئیس کتابخانه ملی و پنج نفر از صاحب نظران و شخصیت‌های علمی، فرهنگی کشور.

  • ترکیب انجمن در استانها: انجمن کتابخانه‌های عمومی استان با این ترکیب تشکیل می‌شوند: استاندار (رئیس انجمن استان)، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان (دبیر انجمن)، رئیس سازمان آموزش و پرورش استان، معاون برنامه‌ریزی استانداری، رئیس شورای اسلامی استان و چهار نفر از شخصیتهای حقیقی یا حقوقی که حداقل یک نفر آنان از بانوان باشد به پیشنهاد دبیر انجمن و تصویب رئیس انجمن طبق دستورالعمل هیات امناء.

 

  • ترکیب انجمن‌ها در شهرستان: در شهرستان‌ها نیز ترکیب به این شکل است: فرماندار (رئیس انجمن)، رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان (دبیر انجمن)، شهردار شهر مرکز شهرستان، رئیس شورای اسلامی شهرستان و پنج نفر از اشخاص حقیقی و حقوقی که حداقل یک نفر آنان از بانوان باشد به پیشنهاد دبیر انجمن و تصویب رئیس انجمن طبق دستور العمل هیات امناء.
ارسال نظر
captcha
ارسال